11 oktober 2014, Internationale Dag van de Palliatieve Zorg

De toename van de levensverwachting is een van de meest opvallende ontwikkelingen in onze samenleving. Ze wordt weerspiegeld in de vergrijzing van de bevolking, een toename van de prevalentie van chronische ziekten en meer complexe zorg als gevolg van leeftijdsgerelateerde comorbiditeit. Het gevolg van deze demografische evolutie is een ongekende toename van de wereldwijde vraag naar palliatieve zorg.

Van oudsher is palliatieve zorg vooral gericht op kankerpatiënten in hun laatste levensfase. De laatste jaren is er echter een groeiend bewustzijn van de noodzaak om deze aanpak uit te breiden naar niet-kankeraandoeningen en naar de vroege stadia van de terminale fase.

In België loopt een studie onder leiding van dr. Marianne Desmedt en een onderzoeksteam van de UCL, in opdracht van de Federale Overheidsdienst Volksgezondheid en de Federale Evaluatiecel Palliatieve Zorg, om een instrument te ontwikkelen om palliatieve patiënten te identificeren en de ernst van hun behoeften te meten. Deze studie wordt uitgevoerd in het hele land, in samenwerking met de Vlaamse federatie voor palliatieve zorg. Het doel van de autoriteiten is het zorgaanbod te kunnen afstemmen op de werkelijke behoeften van de patiënten, in plaats van op hun prognose of hun pathologie. De resultaten van deze grote studie worden verwacht in 2015.

Tijdens de Wereldgezondheidsvergadering in mei 2014 werd een resolutie van de WHO aangenomen die pleit voor de integratie van palliatieve zorg in de gezondheidszorgsystemen (ook voor niet-kankeraandoeningen). Dit is een belangrijke stap in de erkenning van het belang van deze discipline binnen de gezondheidszorg.

Op Europees niveau werden palliatieve zorg in de breedste zin van het woord (inclusief pediatrische palliatieve zorg) en chronische pijn door de Raad van de Europese Unie, onder het Italiaans voorzitterschap in 2014, uitgeroepen tot prioriteit voor de volksgezondheid.

Er zijn veel culturele taboes in onze samenleving die de ontwikkeling van palliatieve zorg belemmeren.

Sommige hebben betrekking op de dood zelf, die gestigmatiseerd (bv. in China) of gemedicaliseerd (westerse culturen) kan zijn.

• Sommige hebben betrekking op het concept van palliatieve zorg. Aan de ene kant wordt het gelijkgesteld aan het begrip terminale zorg. Aan de andere kant wordt palliatieve zorg in een dichotome visie voorgesteld als een alternatief voor levensverlengende behandelingen (‘het opgeven van de patiënt’).
• Bovendien vereist het multiculturele karakter van onze samenleving (vooral in het Brussels Gewest) een diverse en respectvolle aanpak.

De belangrijkste boodschappen om over te brengen zijn de volgende:

• Palliatieve zorg is een aanpak die wordt geleverd door een multidisciplinair team, dat patiënten met een ongeneeslijke ziekte helpt om te leven met de best mogelijke levenskwaliteit.
• Mensen hoeven niet tot hun levenseinde te wachten om, wanneer de middelen van de zorgverleners in de eerste lijn ontoereikend zijn, gebruik te kunnen maken van de expertise van teams die gespecialiseerd zijn in pijnbehandeling, ondersteuning en verbetering van de levenskwaliteit.
• De integratie van curatieve zorg en palliatieve zorg in een alomvattende en gecoördineerde aanpak gebaseerd op de behoeften van de patiënten is de meest geschikte aanpak om patiënten in de palliatieve fase aan te bieden.

Volgens recente publicaties zijn de voordelen van palliatieve zorg niet beperkt tot de verbetering van de levenskwaliteit van de patiënten en hun naasten. Ze omvatten ook:

• Een langere levensverwachting voor de patiënten wanneer palliatieve zorg vroegtijdig wordt geïntegreerd in de behandeling van bepaalde vormen van kanker (bv. longkanker).
• De beheersing van de uitgaven in de gezondheidszorg. Tegen elke prijs willen genezen heeft niet alleen menselijke, maar ook economische kosten. De kosten van palliatieve zorg zullen altijd lager zijn dan de kosten van ongepaste levensverlengende behandelingen.

De conclusie is dat het gezondheidszorgbeleid palliatieve zorg breder moet integreren in de gezondheidszorg door middelen toe te wijzen die rekening houden met de toenemende behoeften op dit gebied (demografische groei, vergrijzing van de bevolking, toename van de prevalentie van chronische ziekten en handicaps) waarvoor hervormingen van de financieringsmodaliteiten nodig zijn. Andere belangrijke maatregelen zijn steun voor opleiding en onderzoek in palliatieve zorg, toegang tot essentiële geneesmiddelen om pijn te verlichten, het aanpakken van de uitdaging van de multiculturaliteit en initiatieven om de kwaliteit van de palliatieve zorg te verbeteren.

Namens de Brusselse Federatie voor Palliatieve en Continue Zorg, dr. Dominique Bouckenaere, voorzitter